Onderaardse gangen

Tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw had je in de Mariastraat de ‘Boekentoko’ met tweedehands boeken. De excentrieke eigenaar George Oversteegen (1902 – 1989) was daarnaast in zijn vrije tijd wichelroedeloper.

Het gebruik van de wichelroede is al zeer oud. In de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw was het onderwerp wichelroedelopen populair. Er waren lezingen door ervaren wichelroedelopers en in de kranten verschenen artikelen waar positief over opzienbarende vondsten werd geschreven. Overheid en particulieren schakelden wichelroedelopers in, als ze wat in de bodem vermoedden. Maar er waren ook stemmen die het als zwarte kunst afdeden.

Het was een gave die Oversteegen al op jonge leeftijd ontdekte. Hij hield toen in de tuin een twijgje van een hazelnootstruik in de hand dat steeds op dezelfde plaats naar beneden werd gedrukt. Toen hij dat aan zijn vader vertelde, zijn ze gaan graven en stuitten op een rioolbuis.

Met een wichelroede kan men water en holten in de bodem vinden. Oversteegen ging vanuit de Mariastraat op zoek naar onzichtbare onderaardse gangen die zich onder de stad moeten bevinden.

Zijn interesse voor onderaardse gangen was niet zo verwonderlijk, want zijn ‘Boekentoko’ grensde aan het voormalige poortgebouw van Huis Zoudenbalch in de Donkerstraat. Achter dat huis bevond zich een ruime hof, waar men door een brede achterpoort in de Mariastraat uitkwam. Het Zoudenbalchhuis rust op een zestal dubbele niet meer toegankelijke kluiskelders, die zich tot aan de Mariastraat voortzetten, zoals Oversteegen bevonden had.

Volgens hem stond vast, dat er een gang loopt van de Buurkerk, via het poortgebouw van Zoudenbalch in de Mariastraat, naar de Jacobikerk…. Het begon met onderzoek in zijn eigen tuin, waar de wichelroede reageerde, en hij stelde vast dat een deel van de gang onder zijn huis doorloopt. Wandelend richting de Buurkerk, sloeg de wichelroede door een mysterieuze kracht vaker naar beneden.

Hij is in zijn tuin zelf aan het graven gegaan, enkele meters diep. Daarbij kwamen tegels, urnen en scherven tevoorschijn, en tenslotte vond een holte wat leek op een gang. Maar voor het gevaar, dat dit werk opleverde, is hij er mee opgehouden. Hij meldde het bij de Gemeente, die hem verbood om verder te graven. De Gemeente zag in zijn verhaal destijds onvoldoende reden om te gaan graven. Nog afgezien van de geloofwaardigheid, kosten en overlast.

Volgens Oversteegen heeft de binnenstad heel wat onderaardse gangen. Ze zijn op sommige plekken vermoedelijk lang en breed. Waarom ze zijn gegraven? Een van de redenen kan zijn, dat in vroeger jaren nonnen zich niet aan wereldse blikken mochten vertonen…  en zich zo verplaatsen. U moet ’s avonds laat, wanneer het rustig is, eens over de Bakkerstraat lopen – en uw voeten eens hard neerzetten: het klinkt daar duidelijk hol…..

Stadsarcheoloog Tarq Hoekstra in 1986

NAWOORD
Met verbazing heb ik artikelen als bovenstaande over het gebruik van de wichelroede teruggelezen. Hoe men destijds kritiekloos over het gebruik daarvan kon schrijven. Inmiddels weten we beter en valt het wichelroedelopen niet wetenschappelijk te verklaren.  Ook de veronderstelling van een onderaards gangenstelsel onder de binnenstad sprak blijkbaar tot de verbeelding. Inmiddels weten we ook daarover meer.

Voormalig stadsarcheoloog Tarq Hoekstra (1939 – 2020) ontzenuwde het bestaan ervan resoluut. Al wist hij wel één echt onderaards gangetje te noemen. In de Dolesteeg stond vroeger aan de ene kant een klooster, dat was een streng gesloten orde; de dames mochten niet over straat. Aan de andere kant hadden de nonnen een klein ziekenhuis. Daar zijn resten gevonden van een trap naar de fundering. De nonnen gebruikten een ondergrondse gang van 2,5 meter om van het klooster naar het ziekenhuis te lopen.

 

Bronnen:
Utrecht in Woord en Beeld – Op zoek naar een onbekende Utrechtse gang | Juni 1941
Utrechtsch Nieuwsblad | Juni 1942
Binnenstadskrant nummer 5, september-oktober 2007
Beeldbank Het Utrechts Archief

3 thoughts on “Onderaardse gangen

  1. Dag Nico Jan,
    Mooie website heb je! Even over dat zogenaamde tunneltje bij het A.Dolehof: ik heb altijd begrepen dat dat een broodje aap is. Mooi verhaal, maar niks van waar. Weet jij er meer van?
    Hartelijke groet, Iris

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Scroll Up