Paradijs vol Weelde

Joost van den Vondel (1587 – 1679) was onze grootste vaderlandse dichter en toneelschrijver. Hij woonde het grootste deel van zijn leven in Amsterdam en voorzag in zijn onderhoud als kousenkoopman.

In 1654 heeft hij in een lang gedicht de stad Utrecht bejubeld „de hoofdstadt van het Sticht, in top gestegen.” , dat hij hierin een ‘Paradijs vol Weelde’ noemt. Nu was onze oude bisschopsstad in de 17e eeuw, de Gouden Eeuw, een aantrekkelijke stad temidden van landelijk groen. En in het centrum statige patriciërshuizen met daarachter weelderige tuinen. Terwijl in die periode er ook veel armoede in de stad was in smalle en benauwde straatjes en stegen.

Hoe hij er bij kwam om Utrecht zo te bejubelen is onduidelijk. Hij zou in zijn jonge jaren hier naar school zijn gegaan en daar mogelijk nog goede herinneringen aan hebben. Hij was geen Utrechter. Die zijn het niet gewoon om hoog op te geven over hun eigen stad. Het lofgedicht heeft hij duidelijk als Amsterdammer geschreven. Als een buitenstaander dus.

Meer waarschijnlijk is, dat hij voor deze ode zijn inspiratie haalde uit een schilderij met een stadsgezicht van tijdgenoot, schilder en tekenaar, Herman Saftleven, die de stad te midden van een arcadisch landschap had afgebeeld.

Hier een deel van het gedicht over Utrecht in een vrijmoedige vertaling uit het originele Oud-Hollands schrift:

Deze stad, de hoofdstad van het Sticht, in top gestegen
Ligt in een vruchtbare schoot van kleigrond, rijk van zegen
Hier zwelt de korenaar, daar d’uier vol met room
Hier rust de herder in de schaduw van een boom
Hier vloeien Vecht en Rijn, door boomgaard en prieëlen
En herensloten heen. Hier lokken bostoneelen
De tortels en het wild. Daar zuigt de honigbij
Ginds zingt de nachtegaal en leeuwerik even blij
Een lieflijk gezang, dat nooit het oor verveelde.
Hoe noemt men Utrecht dan? Een Paradijs vol weelde!

Tja, zo op een afstand, zoals Saftleven de stad heeft geschilderd, ligt deze er prachtig bij. Het is duidelijk, dat Joost van den Vondel niet door onze stad heeft gezworven voor zijn inspiratie, want dan had hij ook wel oog gehad voor de mindere aspecten van de stad in die tijd.

Bronnen:
nl.wikipedia.org/wiki/Joost_van_den_Vondel
duic.nl/cultuur/utrecht-in-de-gouden-eeuw-een-paradijs-vol-weelde
cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/vondel/1654/utrecht.html
Beeldbank Het Utrechts Archief

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Scroll Up