Schandaal in Paushuize

Paushuize heeft een bewogen geschiedenis achter de rug. Het heeft notabelen, maar ook vreemde kostgangers onderdak geboden. Het was vanaf 1517 gebouwd voor Paus Adrianus VI, de enige Utrechter die het tot Paus heeft gebracht, maar hier nimmer heeft gewoond.

Willem Gravelaar maakte er in 1795 een restaurant annex logement van. Hortense, echtgenote van koning Lodewijk Napoleon sliep hier een nacht en gaf daarna Gravelaar het recht zijn logement ‘Hotel van de koningin van Holland’ te noemen… In 1807, kocht Lodewijk Napoleon Paushuize het zelf en verbleef er een aantal weken, voordat hij naar zijn paleis aan de Wittevrouwenstraat verhuisde. Maar de meest geruchtmakende bewoners waren wel de familie d’Ablaing.

In 1612 betrok Jonkheer Daniel d’Ablaing en zijn vrouw Paushuize. Het kinderloze echtpaar adopteerde twee nichtjes, de freules Oriana en Margaretha van Liesvelt, kinderen van de gestorven broer van mevrouw.

Oriana en Margaretha, raakten in de buurt allengs berucht om hun vrijgevochten levenswandel. In 1623 had het oudste nichtje, Oriana, het zo bont gemaakt, dat zij gevangen werd gezet terwijl ze hoogzwanger was. Zij beviel van een zoon in de gevangenis. Na haar vrijlating, vertrok ze, om de schaamte en de roddels voor te zijn, naar het buitenland. Mevrouw d’Ablaing had het er blijkbaar moeilijk mee, want zij was toen al voor onbepaalde tijd naar haar familie in Brabant vertrokken.

Na het vertrek van Oriana en mevrouw d’Ablaing leek de zaak gesust, maar verstomden de geruchten rond de familie niet. Nu deden nieuwe praatjes de ronde, maar nu over het jongste nichtje. Ook zij verliet tijdelijk het huis en mevrouw d’Ablaing voegde zich weer bij haar echtgenoot.

In 1636 keerde het jongste nichtje terug naar Utrecht en werd allengs bron van echtelijke ruzies tussen mijnheer en mevrouw. Het liep zo hoog op dat mevrouw d’Ablaing maakte haar ongenoegen kenbaar door een echtscheiding te eisen via de rechtbank. Zij kreeg het voor elkaar door haar getuigenissen tijdens het proces een beslag op Paushuize te eisen en gevangenname van het jongste nichtje Margaretha.

Zij werd beschuldigd van overspel en bloedschande en tot een bekentenis gedwongen op de pijnbank. Daarbij kwam aan het licht, wat zich al die tijd in het huis afspeelde. De oude heer d’Ablaing had al jaren een incestueuze verhouding met zijn nichtjes en uit die verhouding waren meerdere kinderen geboren.

Ondanks verklaringen van verschillende getuigen werd de zaak geschikt. Het jongste nichtje werd ontslagen uit de gevangenis en mevrouw d’Ablaing trok haar eis tot echtscheiding in. Het echtpaar was weer verenigd onder het dak van Paushuize. De heer d’Ablaing werd zelfs benoemd tot maarschalk van het Overkwartier, een hoog rechtsambt.

Tijdens verbouwingen aan Paushuize liet d’Ablaing aan de binnenkant van de poort een beeldje aanbrengen, dat doelde op de voorkomen vervolging n.a.v. de schandalen. Een Romeinse soldaat staat op het punt een steen te werpen. De spreuk luidt: ‘Non omne quod minatur ferit’ (Niet alles wat dreigt treft)

Na de dood van zijn vrouw nam hij vijf jongeren in huis van wie werd aangenomen dat zij de kinderen waren van de nichtjes Van Liesvelt. Zij gebruikten echter de familienaam De Moravaille.

De oudste van de vijf, Oriana (..), hield het met een officier. Hij wilde met haar trouwen onder voorwaarde dat d’Ablaing haar een bruidsschat meegaf. De heer d’Ablaing weigerde dit en de officier maakte er een zaak van door het aan een rechter voor te leggen.

Door het onderzoek van de rechtbank kwamen alle oude schandalen van 10 jaar geleden weer naar boven. Deze keer was de geworpen steen raak (..) d’Ablaing werd voor levenslang uit het Sticht verbannen. Hij vluchtte naar Amsterdam om te voorkomen, dat hij gevangen werd gezet. In 1644 deed hij afstand van zijn post als maarschalk van het Overkwartier en verkocht Paushuize.

Sinds 1957 is Paushuize in het bezit van de provincie Utrecht. Het gebouw fungeert als officiële residentie en doet dienst als ontmoetingsplaats voor representatieve ontvangsten en bijeenkomsten. Daarnaast is het een geliefde locatie voor zowel zakelijke evenementen als huwelijken

Bronnen:
Paleizen in Utrecht | Paushuize (Fred Gaasbeek), 1986
Heirloom Venues of Utrecht: https://www.heirloom.nl/locaties/paushuize/
https://nl.wikipedia.org/wiki/Paushuize
Beeldbank Het Utrechts Archief

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Scroll Up