De Spoorbio

Kort journaalitem uit 1942 over ‘het nieuwste snufje op spoorweggebied’: in Utrecht is een spoorwagon omgebouwd tot bioscoop. Wachtende reizigers kunnen in de Spoorbio de wachttijd aangenaam doorbrengen zonder angst de aansluiting te missen.

Wilhelmus Korsmit uit Zeist liep al jaren rond met het idee om op stations bioscopen te openen. Het liefst ook met een bioscoopwagon in treinen. Zijn verzoek vond bij de Spoorwegen in eerste instantie geen weerklank. Toch kreeg hij begin jaren veertig toestemming om een bioscoop te exploiteren. Mogelijk had het te maken, dat er door de oorlog behoefte was aan verstrooiing en nieuws. Midden in de oorlog, in november 1942, opende de Spoorbio op het Centraal Station in Utrecht. Ook landelijk gezien een uniek initiatief.

De geel met blauw geschilderde Spoorbio wagon stond op een kopspoor langs het eerste perron. Het Utrechtsch Nieuwsblad schreef: ‘Utrecht heeft een Europeesche primeur.’ Ook is de krant enthousiast over de wijze waarop de D-wagon in de Centrale Werkplaats van de Nederlandse Spoorwegen tot filmzaal is omgebouwd.

In de Spoorbio konden de bezoekers komen en gaan zonder elkaar te storen. De wagon was voorzien van eenrichtingsverkeer. Achter kwam men binnen en voorin, naast het projectiescherm, kon men de wagon weer uit. Indirecte verlichting zorgde ervoor dat de ruimte niet totaal donker was. Er waren 64 klapstoelen, met achterin een ruimte waar mensen konden wachten tot er een plaats vrij was. Om de aansluiting niet te missen hing er een klok; een bord met bestemming van de treinen en ook de omroepberichten waren te horen.

De belangstelling was groot en niet enkel van treinreizigers. Met een kaartje van f.0,10 uit de automaat kon de bezoeker doorlopend van ’s ochtends tot ’s avonds terecht voor een programma van 20 tot 30 minuten, geschikt voor ‘alle leeftijden’. Elke vrijdag was er een nieuw programma dat vergelijkbaar was met wat de Filmac op het Vredenburg bood. In de oorlogstijd waren dat de door de bezetter verplichte journaals en korte NSB-propagandafilms. Daarnaast korte documentaires, natuur- sport- en tekenfilms.

De Spoorbio adverteerde toen ook voor het eerst voor de wekelijkse programma’s: ‘Een half uur wachten in Utrecht? Dan beslist naar de aparte sfeer van de Spoorbio. Ruim duizend bezoekers per dag, maar er is nog plaats voor U.’

Naar aanleiding van het éénjarig bestaan maakte het Utrechtsch Nieuwsblad gewag van grote buitenlandse belangstelling: ‘Dit maakt het niet onwaarschijnlijk, dat de Spoorbio in geregelder tijden een internationale verschijning zal worden, die dan ook in de treinen meegevoerd zal worden.’ Deze oude droom van de initiatiefnemer zou niet uitkomen. Begin juni 1944 vonden de laatste voorstellingen plaats.

Na de bevrijding gaf de Nederlandse Bioscoop Bond gaf in december 1945 toestemming voor de herexploitatie van de Spoorbio, mits deze zich uitsluitend zou richtten op het reizend publiek. Korsmit had een nieuwe Spoorbio laten bouwen. Dit nieuwe NS-rijtuig had 84 zitplaatsen, en kwam op dezelfde plek, op perron 1, te staan.

Tot eind 1964 heeft de Spoorbio dienst gedaan. Exploitant Wilhelmus Korsmit overlijdt, waarmee er een einde komt aan de Spoorbio. Ruim 20 jaar lang kon een reiziger die geen haast had een bezoekje brengen aan de Spoorbio. En was er van ’s morgens negen tot ’s avonds tien uur een programma van ongeveer een half uur te zien, met Polygoon-filmjournaals, tekenfilms en korte documentaires. Wie niet de trein nam, kon ook met een perronkaartje terecht.

Bronnen:
Sensationele voorstellingen en passend vermaak | Film en bioscoop in Utrecht | 2009
Beeldbank en Utrechtsch Nieuwsblad | Het Utrechts Archief

3 thoughts on “De Spoorbio

  1. Ed Landsmeer 030 @EdLandsmeer (op Twitter):
    Ja samen met mijn broer gekeken meen dat er eerst een toverlantaren stond en werden er plaatjes getoond later films ook reed er nog een stoomtrein dat was ook heel imposant.

  2. mieke NL @mieke2 (op Twitter):
    Zouden ze dat bij de NS tegenwoordig nog weten?
    ’t Kan nu effe niet natuurlijk met die 1½ meter afstand houden. Maar als dat voorbij is zou een Spoorbio op grotere stations mooi & reizigersvriendelijk zijn. Net als een spoortuin óp de perrons

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Scroll Up