Het Wittebroodskind

Aan de Mariaplaats, op de plek waar nu het voormalige gebouw voor Kunsten en Wetenschappen staat (tegenwoordig in gebruik door het Conservatorium), stond eens de Sint-Mariakerk.

In 1082 was men, op last van keizer Hendrik IV, begonnen met de bouw. Bij het aanleggen van de fundering werd een bron ontdekt, waaruit voortdurend water opwelde. Door de drassige grond en het opwellende water zakten de funderingen steeds weg. De bouw vorderde totaal niet. De bisschop, opdrachtgever van de bouw, was ten einde raad. Hij loofde een grote som zilver uit voor wie het probleem kon oplossen.

Bouwmeester Pleberus, werkzaam op de bouwplaats, had een briljant idee in gedachten waarmee het probleem volgens hem op te lossen was. Voordat hij er mee naar de bisschop ging, besprak hij eerst het idee met zijn vrouw door. De vrouw, enthousiast gemaakt door haar man, wist zich al verzekerd van de beloning.

Vooruitlopend op de beloning, stuurde zij haar dochtertje naar de bakker om alvast een duur wittebrood te halen. De bakker, argwanend waarom de familie ineens zo’n duur brood kocht, hoorde het meisje uit. Het meisje vertelde de bakker onbevangen over het probleem van de fundering. De beloning die in het vooruitzicht was gesteld door de bisschop en de oplossing van haar vader. De bakker zag gouden bergen, had ineens haast. Hij gaf het meisje het wittebrood gratis mee, en loodste haar snel de winkel uit. Hij sloot de winkel en liep naar de bisschop in de veronderstelling, dat hij de beloning kon incasseren.

Inmiddels had de dochter van Pleberus thuis, in al haar onschuld, haar ouders verteld dat zij het wittebrood gratis mee had gekregen, nadat zij de geheime oplossing van haar vader verteld had. Pleberus begreep dat hij naast de beloning greep en ontstak in razernij. Hij sloeg zijn kind zo hard met het wittebrood op haar hoofd, dat zij ter plekke dood neerviel.

De dochter van Pleberus werd bekend als het wittebroodskind en begraven in de nog niet afgebouwde Mariakerk onder een zuil. Het verhaal deed al snel de ronde dat als jij je oor te luister legde tegen een opening in een zuil van de Mariakerk, je het gehuil en gejammer van het wittebroodskind kon horen. Een wittebroodskind is ook een uitdrukking geworden voor een verwend kind.

En wat was uiteindelijk de oplossing van de bouwmeester? Welnu, er werden ossenhuiden onder de funderingen van de zuilen gelegd, die het vocht opzogen. Het water van de bron nam een andere loop en is vermoedelijk uitgekomen op de plek waar nu de Mariapomp staat.

Bij de afbraak van de kerk rond 1816 heeft men nog naar de ossenhuiden onder de fundering gezocht. Maar, zo het verhaal waar was, zullen die in de tijd zijn vergaan. Na deze zoektocht werd een hardstenen plaat gemaakt die op de Mariaplaats werd aangebracht. De tekst erop luidde:

Op Ossenvel was ik gesticht
Zoo als de oudheid hier bericht
Maar toen men mij in deeze tijde
De oude standplaats eens ontzeide
Toen stond ik op een grond van klei
Op geene Wel, noch Ossenhuiden
Zoo als het opschrift wil beduiden
En dus ‘t verhaal een Fabel zij

Op de Oudegracht 276 heette de winkel van de bakker nog eeuwenlang ’t Wittebrootskint. Een gevelsteen herinnert daaraan.
Ter hoogte van de Lichte Gaard 8 is een lantaarnconsole aangebracht in opdracht van Monumentenzorg van de Gemeente.

 

 

Bronnen:
De lantaarn spreekt | Console Lichtegaard 8, gemaakt door Kees Groeneveld in 1960
https://nl.wikipedia.org/wiki/Wittebroodskind
J. R. W. Sinninghe, Utrechtsch Sagenboek, 1938
Beeldbank Het Utrechts Archief

3 thoughts on “Het Wittebroodskind

  1. Reactie van @UtrechtseSjoerd (op Twitter):
    Meerdere versies van. Ik had gelezen dat het om een zoon ging die door de bisschop bezopen werd gevoerd om het geheim te ontfutselen en dat later de drank er uit geschreven is omdat drank … De bisschop is later uit wraak door de bouwmeester bij het altaar doodgestoken.

  2. Reactie van @JeroenvanRosmalen (op Facebook)
    Altijd mooi om een stukje geschiedenis van mijn stadje bij te leren. Dankje voor het delen.

Laat een reactie achter aan Zo was Utrecht Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Scroll Up